Najbardziej oddani dziadkowie w Europie

 
20 stycznia 2017 - 10:29 | Tagi: ; ; ; ;
klebekwloczki

Z okazji zbiliżających się Dni Babci i Dziadka prezentujemy wyniki projektu, który zrealizowaliśmy dla Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA, poświęconego m.in. relacjom między dziadkami i ich wnukami w krajach europejskich. Z okazji zbliżających się świąt życzeń spodziewać się może około trzech czwartych Polek i Polaków w wieku 50+, a polskie wnuki zdecydowanie mają im za co w te dni dziękować.

Jak wynika z badania „SHARE: 50+ w Europie” polscy dziadkowie zajmujący się swoimi wnukami spędzają z nimi więcej czasu w porównaniu do dziadków i babć w innych krajach Europy. Rezultaty badania dostarczają również dobrych wiadomości dla samych dziadków, gdyż opiekowanie się wnukami pozytywnie przekłada się na ich stan zdrowia i samopoczucie.

Badanie „SHARE: 50+ w Europie” przeprowadzane jest regularnie co dwa lata od 2004 r., a w tegorocznej edycji obejmie 25 krajów Unii Europejskiej (wyłączając Irlandię, Holandię i Wielką Brytanię) oraz Izrael i Szwajcarię. Badanie dotyczy najważniejszych aspektów życia osób po pięćdziesiątym roku życia – zdrowia, opieki zdrowotnej, sytuacji społeczno-ekonomicznej, decyzji emerytalnych i relacji społecznych. Dotychczas w całej Europie w badaniu uczestniczyło ponad 120 tysięcy osób, a polscy respondenci wzięli w nim udział już czterokrotnie.

Podczas wywiadów przeprowadzanych przez specjalnie przeszkolonych ankieterów uczestnicy badania „SHARE: 50+ w Europie” pytani są m.in. o pomoc udzielaną osobom bliskim, także w postaci zajmowania się wnukami. Na podstawie udzielonych w badaniu odpowiedzi analitycy CenEA opracowali ogólny obraz relacji międzypokoleniowych w Polsce na tle innych krajów europejskich.(a) W porównaniu do swoich rówieśników z pozostałych krajów europejskich, które wzięły udział w badaniu, Polacy w wieku 50+ nie tylko częściej posiadają wnuki, ale przeciętnie mają o jednego wnuka więcej niż dziadkowie w takich krajach jak Hiszpania, Niemcy czy Włochy. Zbliżające się Dni Dziadka i Babci w Polsce świętować będzie około 75% osób w wieku 50+ i przeciętnie mogą się one spodziewać życzeń od trojga wnucząt. Choć od wielu lat dzietność w Polsce spada i jest obecnie na jednym z najniższych poziomów w Europie, o tym czy ktoś w wieku 50+ jest dziś dziadkiem lub babcią w dużym stopniu decyduje liczba dzieci osób urodzonych w latach pięćdziesiątych lub wcześniej. Dzisiejsze pokolenie Polaków 50+ miało więcej dzieci niż ich europejscy równolatkowie, co przekłada się na większe prawdopodobieństwo bycia obecnie dziadkiem pomimo niskiej dzietności w ostatnich latach.

Wśród wszystkich osób 50+, które w trakcie realizacji badania posiadały wnuki, niemal co druga deklarowała zajmowanie się nimi pod nieobecność rodziców, choć odsetek ten wahał się znacząco pomiędzy krajami wynosząc przykładowo 55% w Danii, 46% w Polsce, zaś 34% w Hiszpanii (patrz Rysunek 1). Co ciekawe, o ile w 2006 r. mężczyźni w równym stopniu zajmowali się wnukami co kobiety (42% dziadków i 43% babć opiekowało się wnukami), to w badaniu powtórzonym w 2011 r. wzrósł odsetek zaangażowanych w opiekę mężczyzn (do 48%). Polscy dziadkowie i babcie poświęcali na opiekę nad swoimi wnukami ponad trzy godziny tygodniowo więcej czasu niż dziadkowie i babcie w innych krajach, z każdym wnukiem przeciętnie spędzając około 9 godzin tygodniowo (patrz Rysunek 2). Pod tym względem z krajów uczestniczących w badaniu lepsi byli tylko Grecy, poświęcając każdemu wnukowi niemal 10 godzin tygodniowo. Z drugiej strony dziadkowie ze Szwecji czy Danii przeznaczali średnio mniej niż 3 godziny tygodniowo na opiekę nad każdym wnukiem.

W latach 2006-2011 z 32% do 36% wzrósł odsetek dziadków opiekujących się wnukami w grupie osób 65+, co może wiązać się z coraz lepszym ogólnym stanem zdrowia wśród osób w tej grupie wieku, umożliwiającym opiekę nad wnukami. Dla porównania, odsetek europejskich dziadków w wieku 50-64 lata, którzy angażowali się w opiekę nad wnukami był niemal dwukrotnie wyższy (62% w 2011 r.). Co istotne, w tej grupie wieku zaangażowanie zawodowe dziadków nie stało na przeszkodzie intensywności ich kontaktów z wnukami, ponieważ odsetek opiekujących się wnukami był na tym samym poziomie zarówno wśród osób wykonujących płatne zajęcie (62%), jak i wśród niepracujących (61%). W pewnym stopniu jest to odzwierciedleniem wpływu stanu zdrowia, gdyż dobry stan zdrowia ułatwia zarówno zaangażowanie zawodowe, jak i sprawowanie opieki nad wnukami. W przypadku Polski w danych widać jednak również efekty wczesnej rezygnacji z pracy zawodowej wśród osób nieposiadających problemów zdrowotnych. Wśród Polaków w wieku 50-60 lat, którzy nie mieli znaczących problemów zdrowotnych nie pracowało aż 54% osób, czyli o 43 pkt. procentowe więcej niż przykładowo w Szwecji czy w Danii. Wśród tych osób, Polacy którzy posiadali wnuki bardzo często – aż w 69% przypadków – angażowali się w opiekę nad nimi. Podobna sytuacja miała miejsce w Hiszpanii i we Włoszech, co jak wskazują naukowcy może mieć związek z jednej strony z innym ogólnym postrzeganiem obowiązków dziadków w tych społeczeństwach niż przykładowo w krajach skandynawskich, a z drugiej strony z ograniczoną dostępnością w tych krajach dobrej jakości publicznej opieki przedszkolnej dla dzieci.(b)

Z innych badań przeprowadzonych na podstawie danych SHARE wynika z kolei, że opieka nad wnukami ma dobroczynny wpływ na zdrowie dziadków. W pracy opublikowanej w ubiegłym roku porównano wyniki zdrowotne osób, które wzięły udział w trzech kolejnych rundach badania – najpierw w 2006 roku, a następnie po upływie dwóch i pięciu lat.(c) Zestawienie osób deklarujących opiekę nad wnukami z dziadkami nie sprawującymi takiej opieki wykazało, że ci ostatni mieli większe prawdopodobieństwo pogorszenia się ogólnego stanu zdrowia w analizowanym okresie, zwiększenia się niepełnosprawności, czy pogorszenia się zdrowia psychicznego i pojawienia się symptomów depresji.

Jakie mechanizmy odpowiadają za pozytywny związek między zdrowiem a opieką nad wnukami? „Zajmowanie się wnukami dostarcza emocjonalnej satysfakcji oraz poczucia przydatności, co z kolei przekłada się na większą ogólną radość z życia opiekuna – komentuje wyniki Monika Oczkowska z Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA. Opiekowanie się wnukami zwiększa częstość kontaktów i zacieśnia więzi rodzinne, dzięki czemu dziadkowie częściej mogą liczyć na pomoc ze strony dzieci. Dodatkowo zaangażowani w opiekę dziadkowie bardziej dbają o własne zdrowie. Z jednej strony zwracają większą uwagę na regularne kontrole swojego stanu zdrowia, zaś z drugiej prowadzą zdrowszy tryb życia, spożywają mniejszą ilość alkoholu i częściej angażują się w aktywność fizyczną.”

 

Rysunek 1
Odsetek dziadków i babć opiekujących się wnukami

1

 

Rysunek 2
Przeciętna tygodniowa liczba godzin opieki nad każdym z wnuków

2

Źródło i uwagi: Komentarz CenEA „Relacje międzypokoleniowe…”(a). Opracowanie własne na podstawie wyników rundy 2. badania „SHARE: 50+ w Europie”.

 

*****
(a) Komentarz CenEA „Relacje międzypokoleniowe w kontekście opieki sprawowanej nad wnukami przez dziadków na podstawie wyników badania SHARE: 50+ w Europie”. Pełna wersja dostępna jest na stronie CenEA www.cenea.org.pl.
(b) Neuberger, F., Haberkern, K. (2014). Structured ambivalence in grandchild care and the quality of life among European grandparents. European Journal of Ageing, 11(2):171-181.
(c) Di Gessa, G., Glaser, K., Tinker, A. (2016). The Health Impact of Intensive and Nonintensive Grandchild Care in Europe: New Evidence From SHARE. Journals of Gerontology, Series B: Psychological Sciences and Social Sciences 71(5): 867–879.

Analizy przedstawione w Informacji Prasowej zostały opracowane na podstawie wyników Badania Zdrowia, Starzenia się Populacji i Procesów Emerytalnych „SHARE: 50+ w Europie” w ramach projektu „Wsparcie realizacji badań panelowych osób w wieku 50 lat i więcej w międzynarodowym projekcie Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe (SHARE)”. Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój) i realizowany w partnerstwie pomiędzy Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA, w ramach międzynarodowej współpracy naukowej konsorcjum SHARE-ERIC.

W Polsce Badanie Zdrowia, Starzenia się Populacji i Procesów Emerytalnych „SHARE: 50+ w Europie” koordynuje Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA. Za realizację badania w latach 2016-2017 odpowiedzialna jest firma Kantar TNS. Więcej informacji o badaniu można znaleźć na stronie www.share50plus.pl.
CenEA jest niezależną, apolityczną jednostką naukowo-badawczą skupiającą się na analizie konsekwencji polityki społeczno-gospodarczej, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Więcej informacji na stronie www.cenea.org.pl.